Đằng sau mỗi vệ tinh hoạt động trên quỹ đạo là một quy trình đăng ký quốc tế chặt chẽ nhằm đảm bảo việc sử dụng phổ tần và quỹ đạo hiệu quả, minh bạch. Dựa trên tài liệu chính thức của ITU, bài viết này tổng hợp quy trình đăng ký mạng vệ tinh, từ các bước thực hiện đến yêu cầu kỹ thuật và những mốc thời gian quan trọng mà các quốc gia và tổ chức cần tuân thủ.
Giới thiệu về ITU và nguyên tắc đăng ký mạng vệ tinh
Liên minh Viễn thông quốc tế ITU (International Telecommunication Union) là cơ quan chuyên trách của Liên Hợp Quốc về công nghệ kỹ thuật số. Tổ chức này bao gồm 194 quốc gia thành viên và hơn 1000 công ty, trường đại học và các tổ chức quốc tế và khu vực. Có trụ sở chính tại Geneva, Thụy Sĩ và các văn phòng trên mọi châu lục. ITU là cơ quan lâu đời nhất trong gia đình Liên Hợp Quốc – đã kết nối mọi người trong hơn 160 năm.
ITU, thông qua Ban Vô tuyến điện (ITU-R) và cơ quan điều hành của mình, Cục Vô tuyến điện (BR), là cơ quan toàn cầu chịu trách nhiệm quản lý phổ tần số vô tuyến và tài nguyên quỹ đạo vệ tinh.
Đối với ITU, việc sử dụng phổ tần và vị trí quỹ đạo được thực hiện theo nguyên tắc “first come, first served” (đăng ký trước, được ưu tiên trước). Tuy nhiên, quyền ưu tiên này chỉ được xác lập khi mạng vệ tinh hoàn thành các thủ tục theo Điều 9 (Coordination) và Điều 11 (Notification and Recording) của ITU Radio Regulations (RR).
Quy trình đăng ký thông thường gồm ba bước chính:
- Advance Publication Information (API)
- Coordination Request (CR/C)
- Notification.
Advance Publication Information (API)
Hay còn gọi là bộ hồ sơ “Thông báo trước”. Đây là bước công bố trước thông tin về mạng vệ tinh dự kiến. Cơ quan quản lý của quốc gia nộp hồ sơ API lên ITU để thông báo các thông tin cơ bản của hệ thống, bao gồm:
- Tên mạng vệ tinh
- Băng tần sử dụng
- Quỹ đạo dự kiến
- Loại dịch vụ
- Vùng phủ
- Thời điểm dự kiến đưa vào khai thác
Hồ sơ mạng vệ tinh đó phải được nộp cho ITU không sớm hơn 7 năm và không muộn hơn 2 năm trước ngày dự kiến đưa hệ thống mạng vệ tinh vào hoạt động. Sau khi nhận Hồ sơ đăng ký này, ITU trong thời hạn 3 tháng sẽ xuất bản với mã hồ sơ là API/xxxx và được ITU gửi tới tất cả các cơ quan quản lý của các nước. Mục đích của API là thông báo sớm cho các quốc gia thành viên để họ đánh giá sơ bộ khả năng ảnh hưởng tới các mạng vệ tinh hiện có hoặc dự kiến. Thủ tục này cung cấp thông số kỹ thuật cơ bản nhờ đó cơ quan quản lý của các nước có thể đánh giá sơ bộ tác động của mạng vệ tinh dự kiến đến các hệ thống mạng vệ tinh đang tồn tại hoặc dự định cũng như các trạm mặt đất trong băng tần được khai báo, nếu bị ảnh hưởng họ sẽ thực hiện phản đối (yêu cầu thực hiện phối hợp).
Coordination Request (CR/C)
Thực hiện thủ tục phối hợp là bước tiếp theo trong chuỗi xử lý hồ sơ của ITU. Thực hiện thủ tục này, cơ quan quản lý sẽ gửi bộ hồ sơ “Yêu cầu phối hợp” cho ITU không sớm hơn 6 tháng và không muộn hơn 24 tháng kể từ ngày ITU nhận thông tin đầy đủ của bộ hồ sơ xuất bản trước (bộ hồ sơ API). Bộ hồ sơ “Yêu cầu phối hợp” bao gồm các thông tin chi tiết của hệ thống mạng vệ tinh như:
- Các tần số / băng tần đăng ký
- EIRP
- Đặc tính anten
- Vùng phủ
- Quỹ đạo
- Công suất phát
- Nhiệt độ tạp âm
- Ngày dự kiến đưa vào khai thác.
Trong thời hạn 4 tháng sau đó các nước sẽ nghiên cứu mức độ ảnh hưởng của các bộ hồ sơ mới tới hệ thống mạng vệ tinh của họ, nếu hệ thống vệ tinh mới gây nhiễu thì họ sẽ gửi yêu cầu phối hợp bằng văn bản cho nước chịu trách nhiệm đăng ký mạng vệ tinh mới (thông thường sẽ nhận được trên 20 yêu cầu phối hợp của các nước) kèm theo các kết quả tính toán cho thấy mức nhiễu là không thể chấp nhận được. Văn bản yêu cầu cũng được gửi tới ITU. Quá trình tiếp theo là một tiến trình phức tạp thực hiện một loạt các hoạt động phối hợp thông qua các cuộc gặp phối hợp song phương giữa nước đăng ký mạng vệ tinh mới với các nước có yêu cầu phối hợp kể trên để giải quyết các vấn đề về nhiễu. Quá trình này thể hiện rất rõ quyền ưu tiên nước nào đăng ký mạng vệ tinh trước (tính theo thời điểm nộp bộ hồ “Yêu cầu phối hợp”) sẽ có quyền ưu tiên cao hơn.
Notification
Sau khi đạt được tất cả các thoả thuận phối hợp quỹ đạo/tần số với tất cả các nước có “yêu cầu phối hợp”, nước đăng ký mạng vệ tinh mới tiếp tục thực hiện thủ tục “Thông báo”. ITU sẽ kiểm tra:
- Việc tuân thủ Radio Regulations
- Kết quả phối hợp
- Các thông số kỹ thuật của mạng
Nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu, các ấn định tần số sẽ được ghi nhận và được công nhận quốc tế, và thuộc về chủ quyền của nước đăng ký, đồng thời được hưởng quyền bảo vệ theo Radio Regulations.
Nếu không đạt được tất cả các thoả thuận phối hợp quỹ đạo/tần số với tất cả các nước có “yêu cầu phối hợp”, nước đăng ký mạng vệ tinh mới vẫn có thể thực hiện thủ tục “Thông báo”. Nhưng khi đó mạng vệ tinh và các ấn định tần số chỉ được công nhận tạm thời và không có quyền được bảo vệ (có nghĩa là khi có một nước thông báo với ITU rằng mạng vệ tinh mới gây nhiễu cho hệ thống mạng vệ tinh của họ thì mạng vệ tinh mới buộc phải ngừng phát các phát xạ gây nhiễu).
Ngoài ra, trước thời điểm đưa mạng vệ tinh vào hoạt động cơ quan quản lý đăng ký mạng vệ tinh mới phải nộp bộ hồ sơ thông báo về tên nhà sản xuất vệ tinh, tên lửa đẩy, thời gian dự kiến phóng vệ tinh, … theo mẫu mà ITU quy định. Tất cả các thủ tục trên chỉ được thực hiện tối đa trong thời hạn 7 năm kể từ ngày ITU xuất bản bộ hồ sơ API. Nếu không thực hiện đủ các yêu cầu trên, toàn bộ thủ tục đăng ký mạng vệ tinh mới bị huỷ bỏ và phải thực hiện lại từ đầu.
Nguồn: itu.int
